Filozoficzna dyskusja wokół psychologicznej argumentacji Paula Blooma w kwestii uniwersalności myślenia dualistycznego

Abstract

Dualizm, rozumiany jako przekonanie o istnieniu dwóch odmiennych rodzajów bytów lub własności, w szczególności umysłu i ciała, stanowi istotny element klasycznych stanowisk filozoficznych i potocznego myślenia o człowieku. Współczesna debata dotycząca dualizmu koncentruje się na jego psychologicznych uwarunkowaniach. Istotną rolę w tym obszarze odegrała koncepcja Paula Blooma, który interpretuje dualizm jako rezultat wrodzonych mechanizmów poznawczych. Celem pracy jest systematyczna i pogłębiona filozoficznie interpretacja koncepcji myślenia dualistycznego jako naturalnego, intuicyjnego i uniwersalnego sposobu interpretacji świata. W rozprawie przyjęto hipotezę, że uniwersalność myślenia dualistycznego oraz dane empiryczne potwierdzające ten sposób interpretacji świata są - z pewnymi korektami - trafne, jednak wniosek P. Blooma dotyczący naturalizacji pojęcia duszy jest dyskusyjny. Metodologicznie praca inspirowana jest koncepcją filozofii w nauce M. Hellera (1986). Struktura pracy obejmuje trzy części: przegląd historyczny poglądów dotyczących myślenia dualistycznego, prezentowany w perspektywie poznania potocznego i naukowego; rekonstrukcję stanowiska Blooma; oraz filozoficzno-psychologiczną dyskusję, obejmującą krytykę koncepcji P. Blooma i wskazującą możliwości jej rozszerzenia. Dodatkowym elementem jest analiza propozycji naturalizacji oraz miejsca pojęcia duszy w nauce.

Dualism, understood as the belief in two fundamentally different kinds of entities or properties—especially mind and body—has long shaped classical philosophical positions and everyday thinking about human nature. Contemporary debate on dualism focuses on its psychological underpinnings. A significant contribution to these discussions comes from Paul Bloom’s concept, which interprets dualism as the result of innate cognitive mechanisms. The aim of this work is to provide a systematic and philosophically in-depth interpretation of the concept of dualistic thinking as a natural, intuitive, and universal way of interpreting the world. It adopts the hypothesis that the widespread presence of dualistic intuitions, supported by empirical research, is largely accurate, though Bloom’s conclusion regarding the naturalization of the concept of the soul is debatable. Methodologically, the dissertation follows M. Heller’s idea of philosophy in science. Its structure includes three parts: a historical overview of approaches to dualistic thinking in folk and scientific perspectives; a reconstruction of Bloom’s position; and a philosophical-psychological discussion that critiques his account and outlines possible extensions. An additional element is an analysis of the proposal for naturalization and the place of the concept of the soul within science.