Pracowitość – pasja – odwaga. O zapomnianych pracach arabistycznych Juliana Adolfa Święcickiego

Abstract

Julian Adolf Święcicki (zm. 1932) to postać w historii literatury polskiej niemal całkiem zapomniana. Był prawdziwym patriotą – uczestnikiem powstania styczniowego i organizatorem pomocy dla ofiar pierwszej wojny światowej, ale zarazem również literatem (choć jego prace nie przetrwały próby czasu), przyjacielem Henryka Sienkiewicza i Bolesława Prusa, znajomym Teofila Lenartowicza, a także autorem szeregu prac na temat historii literatur obcych. Jego zainteresowania, obok jego własnej twórczości literackiej – skupiały się na dwóch odległych zakresach tematycznych: szeroko pojmowanej literaturze romańskiej oraz literaturach orientalnych. W niniejszym artykule omówione są trzy prace Święcickiego poświęcone literaturze arabskiej, podjęta zostaje próba ich oceny, zakresu i prawdopodobny zasięgu. Na arabistyczne prace Święcickiego trzeba patrzeć z perspektywy ich wartości naukowej i pionierskiej, były to bowiem pierwsze w piśmiennictwie polskim kompleksowe historie literatury arabskiej. Święcicki nie znał języka arabskiego, ale jego humanistyczne wykształcenie, znajomość języków obcych, pracowitość, odwaga myślenia niestandardowego, a nade wszystko jego doskonała znajomość ówczesnego stanu badań na temat literatury i kultury arabskiej oraz historii świata arabskiego sprawiły, że zaproponował do dziś aktualny dla czytelnika polskiego wzorzec opisu literatury arabskiej.

Julian Adolf Święcicki († 1932), a figure almost entirely forgotten in the history of Polish literature, was a true patriot: he fought in the January Uprising of 1863, and later organized relief aid for the victims of World War I. He was also a writer, although his works did not withstand the test of time. He was friends with Henryk Sienkiewicz and Bolesław Prus, and an acquaintance of Teofil Lenartowicz. He authored a number of works on the history of foreign literatures. Side by side with pursuing his literary activity, he focused his interests on two separate thematic areas: broadly conceived Francophone literature and Oriental literatures. This article discusses three of Święcicki’s works on Arabic literature, evaluates them, and attempts to determine their scope and possible reach. Święcicki’s Arabist works should be viewed from the perspective of their scholarly and pioneering value, as they were the first comprehensive histories of Arabic literature written in Polish. Although Święcicki did not know Arabic, his humanistic education combined with a command of foreign languages, diligence, courage in unconventional thinking, and, above all, an excellent familiarity with the most up-to-date publications of his time on Arabic literature, culture, and the history of the Arab world, enabled him to propose a model for presenting Arabic literature to Polish readers that remains relevant to this day.